Legal Alert | Zmieniające się realia kontroli podatkowych – co powinien wiedzieć przedsiębiorca

Nowa dominacja kontroli celno-skarbowych

Tradycyjne kontrole podatkowe stopniowo ustępują miejsca działaniom realizowanym przez urzędy celno-skarbowe. Ta zmiana nie jest jedynie statystyczna – oznacza też istotne różnice proceduralne. Organy celno-skarbowe dysponują szerszymi kompetencjami, w tym możliwością prowadzenia czynności bez wyznaczonego limitu czasowego oraz bez obowiązku wcześniejszego powiadomienia kontrolowanego.

Dla przedsiębiorców oznacza to ryzyko rozpoczęcia kontroli „z zaskoczenia”, bez możliwości uprzedniego dostosowania lub skorygowania rozliczeń.

Niemal każda kontrola kończy się stwierdzeniem uchybień

Dane z ostatnich lat wskazują, że zdecydowana większość kontroli kończy się wykazaniem jakiś nieprawidłowości. Są to zarówno kwestie poważne – jak nieudokumentowane transakcje – jak i drobne, często sporne elementy księgowe czy błędy techniczne. Wysoki odsetek tzw. „skutecznych” kontroli nie musi jednak oznaczać, że wszelkie ustalenia są zasadne – wielu podatników decyduje się na ich kwestionowanie na dalszych etapach postępowania.

Czas trwania postępowań wyraźnie się wydłuża

W praktyce długość prowadzonych działań kontrolnych coraz częściej przekracza terminy przewidziane w ustawie – szczególnie wtedy, gdy kontrola inicjowana jest bez uprzedniego zawiadomienia. Podmioty gospodarcze, zwłaszcza z sektora MŚP, są coraz częściej obciążane długotrwałymi postępowaniami, które nierzadko trwają kilka miesięcy, a w niektórych przypadkach – nawet ponad rok. Wpływa to bezpośrednio na stabilność operacyjną firmy oraz generuje narastające koszty pośrednie, takie jak np. konieczność zabezpieczania potencjalnych zobowiązań.

Zajęcia majątku już w toku kontroli – rosnąca praktyka zabezpieczania

Organy podatkowe coraz częściej sięgają po narzędzia umożliwiające tymczasowe zabezpieczenie majątku przedsiębiorcy jeszcze przed zakończeniem kontroli. Wydanie takiej decyzji jest możliwe w przypadku podejrzenia, że zobowiązanie podatkowe może nie zostać uregulowane – jednak w praktyce przesłanka ta bywa stosowana zbyt szeroko. Blokada rachunków bankowych, zajęcie środków trwałych czy wierzytelności może poważnie zakłócić bieżącą działalność przedsiębiorstwa, jeszcze zanim cokolwiek zostanie formalnie rozstrzygnięte.

Obszary szczególnego zainteresowania fiskusa

Najwięcej działań kontrolnych koncentruje się wokół podatku VAT – co nie dziwi, biorąc pod uwagę jego znaczenie fiskalne i podatność na błędy interpretacyjne. Równocześnie coraz więcej uwagi poświęca się podmiotom dokonującym transakcji transgranicznych – zarówno w kontekście cen transferowych, jak i podatku u źródła, dywidend, należności licencyjnych czy transferów grupowych.
Dodatkowo, struktury organizacyjne obejmujące reorganizacje, łączenia, podziały czy przekształcenia spółek stają się coraz częstszym przedmiotem analizy. Organy wykorzystują coraz bardziej zaawansowane narzędzia informatyczne i analityczne do typowania tzw. „podmiotów wysokiego ryzyka”.

Jakie wnioski powinni wyciągnąć przedsiębiorcy?

W aktualnych realiach prowadzenia działalności gospodarczej, standardem powinno być nie tylko poprawne rozliczanie się z fiskusem, ale również posiadanie strategii postępowania na wypadek kontroli. Praktyczne działania powinny obejmować m.in.:

• wdrożenie procedur podatkowych i compliance,
• dokumentowanie istotnych decyzji podatkowych i księgowych,
• regularne audyty wewnętrzne rozliczeń,
• przygotowanie personelu do współpracy z organami kontrolnymi,
• znajomość przysługujących praw w toku kontroli i postępowania podatkowego.

Profesjonalne podejście do relacji z administracją skarbową powinno być elementem świadomego zarządzania ryzykiem – zwłaszcza w przypadku podmiotów prowadzących działalność o większej skali lub operujących w obszarach szczególnie narażonych na uwagę organów.